Bycie osobą z ADHD nie jest łatwym doświadczeniem. Zapominanie nawet najbardziej istotnych informacji, rozpraszanie się w trakcie pracy, niemożność zmobilizowania się do wykonania podstawowych codziennych czynności — to tylko niektóre z objawów utrudniających życie osobom neuroróżnorodnym z ADHD. W związku z tym osoby z ADHD zabiegają o pomoc, często w formie leczenia odpowiednimi lekami psychiatrycznymi. Warto jednak wiedzieć, że przy ADHD bardzo pomocne może być również wsparcie psychologa.
Czy psycholog może wyleczyć ADHD?
Chociaż ADHD nadal jest uważane przez środowisko medyczne za zaburzenie, wielu naukowców, jak i wiele osób samorzeczniczych sugeruje, że ADHD, podobnie jak autyzm, są raczej neurotypami, czyli „alternatywnymi” dla statystycznie najczęstszych formami rozwoju mózgu, niekoniecznie związanymi z psychopatologią. Biorąc to pod uwagę, należy jednocześnie zaznaczyć, że podobnie jak w przypadku autyzmu, nie ma obecnie sposobu na permanentną zmianę mózgu i „wyleczenie” ADHD. Istnieje jednak wiele interwencji, które mogą znacznie zmniejszyć częstotliwość występowania uciążliwych objawów.
Najczęściej stosowane są w tym wypadku interwencje medyczne z wykorzystaniem leków, takich jak metylofenidat czy atomoksetyna, które skutecznie poprawiają poziom skupienia, a także redukują problemy z regulacją emocjonalną i pamięcią. Jednak w przypadku ADHD niezwykle ważna jest również psychoedukacja, dzięki której można zrozumieć przyczyny utrudnionego funkcjonowania i dostosować życie do swojego neurotypu. Istotna może okazać się także psychoterapia problemów i traum współwystępujących z ADHD.
Terapie i wsparcie dla osób z ADHD
Psycholog może pomóc osobom z ADHD w różnorodny sposób. Jedną z najczęstszych interwencji psychologicznych (nie wystarczająco często stosowaną w Polsce!) jest psychoedukacja. Dzięki niej ADHDowiec indywidualnie lub w grupie poznaje różnorodne techniki radzenia sobie z wyzwaniami życia codziennego, takimi jak organizacja pracy czy obowiązki domowe, jednocześnie dowiadując się wiele na temat tego, jak funkcjonują mózgi osób z ADHD. Prowadzi to do lepszego zrozumienia swoich potrzeb, nieraz drastycznie różniących się od potrzeb osób neurotypowych. Z kolei dzięki psychoedukacji odbywającej się w grupie ADHD-owiec dostrzega, że jego problemy nie są wadą charakteru czy też „lenistwem”, ale codziennością również dla innych osób z ADHD. Dzięki rozumieniu siebie możliwe jest pozbycie się wstydu i poczucia bycia gorszym, często towarzyszącego szczególnie osobom z późno zdiagnozowanym ADHD.
Równie skuteczna, jak psychoedukacja może okazać się też nauka mindfulness, czyli uważności. Chociaż rozwijanie uważności może być szczególnie trudne dla osób z ADHD, regularne poświęcanie całej swojej uwagi prostym czynnościom (jak na przykład zmywanie naczyń) i traktowanie tego jako praktyki uważności, z czasem może wiele pomóc w wynikających z ADHD problemach. Dzięki takiemu treningowi możliwe jest nauczenie się czerpania przyjemności z działań, które wcześniej wydawały się nudne lub rutynowe — tym samym prowadząca do rozproszenia potrzeba szukania dopaminy gdzie indziej, może się zmniejszyć.
Należy również pamiętać, że ogromny odsetek osób z ADHD (od 60 do 90%) cierpi równocześnie w związku z innymi problemami natury psychicznej. Niekiedy są to problemy współwystępujące z ADHD, a innymi razy problemy wynikające z ADHD. Na przykład często ADHD jest diagnozowane mylnie jako zaburzenia lękowe lub depresja, czego skutkiem jest przyjmowanie leków na depresję lub ADHD, które nie działają, lub pomagają jedynie na krótką metę, podczas gdy najbardziej skuteczne w leczeniu wszystkich tych trudności u źródła okazuje się leczenie farmakologiczne ADHD. Innymi razy są to traumy, często wynikające z negatywnego traktowania przez otoczenie w związku z niekonwencjonalnym zachowaniem czy nadpobudliwością lub pojawiające się w efekcie doświadczenia toksycznych relacji. W takich sytuacjach psycholog, szczególnie znający się na ADHD, może pomóc w przepracowaniu traum i zmianie schematów zachowań, dzięki czemu możesz uniknąć relacyjnej „powtórki z rozrywki”.
Psycholog, który rozumie ADHD
Wyobraź sobie sytuację, w której reakcją na Twoją nową (trzydziestą czwartą) pasję nie jest oskarżenie o „słomiany zapał” lub namawianie do „dorośnięcia”, ale entuzjazm i pytania o to, co jest w niej dla Ciebie interesujące. Albo zrozumienie i faktycznie działające porady w odpowiedzi na informację o tym, że od paru tygodni nie możesz zebrać się do wykonania zajmującego dziesięć minut zadania. Albo pokazanie Ci, że Twoje wątpienie w samego/samą siebie niekoniecznie jest przyczyną traum, które teraz będziemy analizować przez następny rok (co czyni wielu terapeutów), tylko naturalnym efektem nadaktywnego mózgu lub racjonalnym wnioskiem wyciąganym z ciągłego problemu z funkcją wykonawczą.
Takie doświadczenie, to doświadczenie pracy z psychologiem, który rozumie ADHD, takim jak Adrian Sztobryn lub Agnieszka Dobroczyńska. Zespół naszej poradni uważa, że na doświadczenie pełnego zrozumienia zasługuje każda osoba z tym neurotypem, dlatego też zapraszamy wszystkich ADHDowców do umówienia się na wizytę zapoznawczą!
Na Rozdrożu 